Een mangatwacht houdt permanent toezicht bij de toegang van een besloten ruimte zolang er iemand binnen werkt. De kerntaken: contact houden met de mensen binnen, registreren wie er in en uit gaat, gevaar signaleren en bij nood direct alarm slaan en het reddingsplan uitvoeren. De mangatwacht gaat zelf nooit onbeschermd naar binnen.
Hieronder leest u wanneer een mangatwacht nodig is, welke taken en verantwoordelijkheden erbij horen en welke opleiding u mag verwachten.
Wat is een besloten ruimte?
Volandis omschrijft een besloten ruimte als een ruimte met beperkte toegankelijkheid waarin gevaar bestaat voor verstikking, bedwelming of vergiftiging. Voorbeelden zijn:
- Tanks, vaten en ketels
- Putten, kelders en kruipruimten
- Installatieruimten
- Pijpleidingen en sleuven
Een afgesloten ruimte zoals een magazijn wordt pas een besloten ruimte als de ventilatie beperkt is en die gevaren kunnen optreden.
Wanneer is een mangatwacht nodig?
Het Arbobesluit bevat in artikel 3.5g regels over gevaar voor verstikking, bedwelming, vergiftiging, brand of explosie. De overheid noemt op Ondernemersplein een buitenwacht of mangatwacht als een van de verplichte veiligheidsmaatregelen bij werken in besloten ruimten.
Volandis werkt dit uit: zolang iemand in de ruimte is en die gevaren niet zijn uit te sluiten, moet buiten bij de toegang permanent een werknemer aanwezig zijn. Er moet dus altijd een tweede persoon bij het mangat blijven die direct kan handelen.
De taken van een mangatwacht
Voorbereiding
- De werkvergunning doornemen en afstemmen met de vergunninghouder, de uitvoerenden en de operator
- Controleren of de gasmeting is uitgevoerd en de ruimte is vrijgegeven
- De vluchtroute en de vluchtrichting bepalen
- Communicatiemiddelen testen en afspraken maken over signalen
- Nagaan of reddingsmiddelen en geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen klaarliggen
Tijdens het werk
- Permanent bij de toegang blijven
- De mensen in de ruimte continu observeren, zo mogelijk met direct zicht
- Registreren wie de ruimte in- en uitgaat
- Gevaarlijk gedrag en veranderende omstandigheden signaleren, zoals een gasalarm, rook of een wijziging in het proces
- Ingrijpen bij gevaar: het werk laten stoppen en de mensen naar buiten laten komen
Afsluiten
- Controleren of iedereen de ruimte heeft verlaten
- De afsluitprocedure van de werkvergunning volgen
Noodsituatie
- De alarmprocedure toepassen
- Het noodplan of reddingsplan uitvoeren
- Hulp inschakelen en de evacuatie begeleiden
Deze taken komen overeen met de eindtermen van de opleiding Buitenwacht in de SSVV-opleidingengids.
Contact houden met de mensen binnen
De mangatwacht en de uitvoerenden spreken vooraf af hoe ze contact houden. Volandis noemt onder meer:
- Klopsignalen
- Treksignalen aan een reddingslijn
- Portofoons of walkietalkies
- Mobiele telefoons of andere explosieveilige communicatie
Bij werken met kans op een explosieve atmosfeer moeten de communicatiemiddelen daarvoor geschikt zijn.
Spreek ook af wat er gebeurt als het contact wegvalt. Reageert iemand binnen niet op een signaal, dan behandelt de mangatwacht dat als noodsituatie. Wachten om te zien of het vanzelf goedkomt, is geen optie.
Samenwerking met gasmeter en brandwacht
De mangatwacht werkt zelden alleen. Bij een besloten ruimte zijn vaak ook een gasmeter en, bij heetwerk, een brandwacht betrokken.
De gasmeter geeft de ruimte vrij en meet waar nodig continu. Gaat het alarm van een meter af, dan zorgt de mangatwacht dat iedereen direct naar buiten komt. De brandwacht bewaakt het heetwerk, maar neemt het toezicht bij de toegang niet over: dat blijft een aparte taak.
Verantwoordelijkheden: wie doet wat?
| Rol | Verantwoordelijkheid |
|---|---|
| Werkgever | Eindverantwoordelijk voor veilig werken, RI&E en V&G-plan |
| Opdrachtgever / vergunningverlener | Geeft de werkvergunning af, bepaalt maatregelen |
| Deskundige (gasmeter of veiligheidskundige) | Meet en geeft de ruimte vrij |
| Mangatwacht | Permanent toezicht, registratie, alarmering, redding starten |
| Uitvoerenden | Werken volgens vergunning, houden contact |
De leidinggevende houdt toezicht op het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen, maar kan dat volgens Volandis delegeren aan de veiligheidswacht. De werkgever blijft eindverantwoordelijk.
Wat een mangatwacht niet doet
- Zelf onbeschermd naar binnen gaan. Bij een incident is de kans groot dat er dan twee slachtoffers zijn in plaats van één.
- Weglopen van de toegang. Ook niet even voor materiaal of een pauze; aflossing moet geregeld zijn.
- Meewerken aan de klus. Wie meewerkt, houdt geen permanent toezicht.
Materiaal aangeven bij het mangat mag wel, zolang het toezicht doorloopt.
Waar u op let bij het inhuren van een mangatwacht
Als opdrachtgever wilt u zeker weten dat de mangatwacht zijn taak aankan. Let op de volgende punten:
- Diploma en geldigheid. Vraag naar het diploma Buitenwacht en de vervaldatum.
- Ervaring met het type ruimte. Een tank op een terminal vraagt andere kennis dan een put of kelder.
- Kennis van het werkvergunningensysteem. De mangatwacht moet de vergunning kunnen lezen en de afsluitprocedure kennen.
- Aflossing. Wie lost de mangatwacht af tijdens pauzes, zodat het toezicht niet onderbroken wordt?
- Communicatie. De mangatwacht moet duidelijk kunnen communiceren met de mensen binnen en met de controlekamer.
Hoe meer openingen tegelijk in gebruik zijn, hoe meer mangatwachten u nodig hebt. Plan dat vooraf per dienst.
De werkvergunning
Bij werken in besloten ruimten is een geldige werkvergunning vereist. Die wordt dagelijks, bij wisseling van werkploeg en na een onderbreking vernieuwd of verlengd. De mangatwacht moet de vergunning kennen, omdat daarin staat welke maatregelen gelden en wanneer het werk moet stoppen.
Opleiding en diploma
Een mangatwacht volgt in de regel de opleiding Buitenwacht uit de SSVV-opleidingengids. Het leerdoel is toezicht houden bij een besloten ruimte en kunnen handelen in een noodsituatie. Het examen wordt afgenomen door erkende exameninstellingen en het diploma is drie jaar geldig.
Op industriële locaties vraagt de opdrachtgever daarnaast vaak VCA en soms aanvullende site-instructies. Vraag bij inhuur naar de diploma's en de geldigheidsdatum. Moet er ook gemeten worden, kijk dan naar een combinatie met gasmeten.
Brandwacht of veiligheidspersoneel nodig?
Safe Recruitment levert gediplomeerde mangatwachten voor tanks, vaten en andere besloten ruimten in de Rotterdamse haven en omgeving. Bekijk mangatwacht inhuren of Neem contact op.
Veelgestelde vragen
Is een mangatwacht verplicht?
Bij werken in een besloten ruimte waar gevaar voor verstikking, bedwelming, vergiftiging, brand of explosie niet uit te sluiten is, moet er permanent iemand bij de toegang aanwezig zijn. Overheid en Volandis noemen deze buitenwacht of mangatwacht als vaste maatregel.
Mag de mangatwacht de besloten ruimte in om te helpen?
Nee, niet onbeschermd. Volgens het advies van Volandis mogen hulpverleners de ruimte in geen geval onbeschermd betreden. De mangatwacht alarmeert en voert het reddingsplan uit met de juiste middelen.
Welke opleiding heeft een mangatwacht nodig?
Veel opdrachtgevers vragen het diploma Buitenwacht uit de SSVV-opleidingengids, naast VCA. Het diploma Buitenwacht is drie jaar geldig.
Wat is het verschil tussen een mangatwacht en een buitenwacht?
In de praktijk niets: beide termen worden gebruikt voor de persoon die bij de toegang van een besloten ruimte toezicht houdt. De officiële opleiding heet Buitenwacht.