Werken in een besloten ruimte mag pas als de ruimte is vrijgegeven, de atmosfeer is gemeten en veilig bevonden, er geventileerd wordt en er een mangatwacht bij de toegang staat die de werkers continu observeert. Daarnaast moeten communicatie, reddingsmiddelen en een reddingsplan geregeld zijn voordat iemand naar binnen gaat. Dat zijn de kernregels. Hieronder leest u ze op een rij, met de achtergrond.
Wat is een besloten ruimte?
Een besloten ruimte heeft een beperkte toegang en beperkte ventilatie. Daardoor kan de atmosfeer gevaarlijk worden zonder dat u dat ziet of ruikt. Voorbeelden zijn tanks, reactoren, kolommen, ketels, silo's, putten, rioleringen en kruipruimten.
De Nederlandse Arbeidsinspectie wijst erop dat hetzelfde gevaar ook voorkomt op andere plaatsen met weinig ventilatie, zelfs in de open lucht. Denk aan een diepe ontgraving of een plek waar stikstof kan ophopen.
Waarom is het zo gevaarlijk?
- Zuurstoftekort, bijvoorbeeld door stikstof die is gebruikt om te inertiseren.
- Giftige gassen en dampen, zoals restproduct of gassen die vrijkomen bij werkzaamheden.
- Explosiegevaar door brandbare gassen of dampen.
- Moeilijke redding door kleine openingen en beperkte bewegingsruimte.
Een bekend risico is dat collega's zonder bescherming naar binnen gaan om iemand te helpen en zelf slachtoffer worden.
Wat zegt de regelgeving?
Het Arbobesluit bevat een artikel over gevaar voor verstikking, bedwelming, vergiftiging, brand of explosie (artikel 3.5g). De Nederlandse Arbeidsinspectie gebruikt dit artikel, samen met de algemene zorgplicht uit de Arbowet en bepalingen over gevaarlijke stoffen en arbeidsmiddelen, bij inspecties van werk in besloten ruimten.
In de praktijk worden de regels uitgewerkt in arbocatalogi, zoals die van Volandis voor de bouw, en in de procedures van de site. Op een plant of terminal is betreden van een besloten ruimte altijd gekoppeld aan een werkvergunning.
De belangrijkste besloten ruimte regels
1. Werkvergunning en vrijgave
Risico's en maatregelen worden vooraf schriftelijk vastgelegd en met de werkers besproken. De vergunning wordt doorgaans dagelijks, bij een ploegwissel of na een onderbreking vernieuwd of verlengd. Voor de start voert het team een LMRA uit.
2. Ruimte veiligstellen
Voordat iemand naar binnen gaat, wordt de ruimte losgekoppeld van het proces. Leidingen worden geïsoleerd of geblindeerd, energiebronnen vergrendeld en vloeistoffen weggepompt. Daarna wordt de ruimte gespoeld of gelucht.
3. Gasmeten voor betreden
Een deskundige meet voor betreden of de atmosfeer veilig is. Gangbare grenzen:
| Meting | Richtwaarde |
|---|---|
| Zuurstof | Tussen 18 en 21 vol%; veel sites stoppen ook boven 21,5 vol% |
| Brandbare gassen en dampen | Lager dan 10% van de onderste explosiegrens (LEL) |
| Giftige stoffen | Lager dan de grenswaarde voor die stof |
Wie meet, moet daarvoor bevoegd zijn. Veel sites eisen een geldig gasmeetcertificaat. Lees meer over gasmeten.
4. Meten tijdens het werk
Kan de atmosfeer veranderen, dan wordt opnieuw of continu gemeten. Dat geldt bijvoorbeeld bij lassen en snijden, bij gebruik van oplosmiddelen en als er stoffen kunnen vrijkomen. Ook na het stilzetten van ventilatie of na een onderbreking volgt een nieuwe meting.
5. Ventileren
Ventileer voor en tijdens het werk, ook als de metingen in orde zijn. Gebruik ruimteventilatie met verse lucht en plaatselijke afzuiging waar gassen of dampen vrijkomen. Een tweede opening helpt bij ventilatie en dient als nooduitgang.
6. Mangatwacht bij de toegang
Bij gevaar dat niet volledig is uit te sluiten, staat buiten bij de toegang permanent een veiligheidswacht. Deze mangatwacht:
- observeert de werkers binnen continu;
- registreert wie er in en uit gaat;
- houdt contact en de toegang vrij;
- slaat direct alarm en schakelt hulp in bij gevaar.
Voor de petrochemie bestaat het SSVV-diploma Buitenwacht, met VCA als vooropleiding. Meer informatie: mangatwacht inhuren.
7. Communicatie
Spreek vooraf af hoe binnen en buiten communiceren: portofoons, klop- of treksignalen aan de reddingslijn. Bij explosiegevaar moeten communicatiemiddelen explosieveilig zijn. Denk ook aan lawaai en taalverschillen in de ploeg.
8. Redding voorbereid
Reddingsmiddelen moeten op de werkplek aanwezig zijn, zoals een harnasgordel met reddingslijn en een hijsinrichting of driepoot boven het mangat. Hulpverleners gaan nooit onbeschermd naar binnen. Bij een reddingsinzet is onafhankelijke ademlucht nodig.
9. Veilig elektrisch gereedschap
In ruimten met geleidende wanden of vloeren adviseert Volandis voor verplaatsbaar gereedschap en verlichting maximaal 50 volt wisselspanning of 120 volt gelijkspanning. Bij brand- of explosiegevaar moet het materieel geschikt zijn voor de ATEX-zone.
10. De juiste mensen
Werk alleen met mensen die getraind zijn en de procedure kennen. Volandis adviseert dat alleen personen van 18 jaar of ouder een besloten ruimte betreden.
Veelgemaakte fouten
- Eén meting als vrijbrief zien. Een goede meting bij de start zegt niets over de situatie na een uur lassen of na een pauze.
- Ventilatie uitzetten omdat de meting goed is. Ventileren hoort ook bij een veilige meting.
- De mangatwacht extra taken geven. Wie spullen gaat halen of zelf meewerkt, observeert niet meer.
- Redden zonder bescherming. Spreek vooraf af dat niemand onbeschermd naar binnen gaat, ook niet bij paniek.
Checklist voor de opdrachtgever
- Is de ruimte veiliggesteld en vrijgegeven door de installatie?
- Is er gemeten door een bevoegde gasmeter, en wordt er tijdens het werk gemeten?
- Draait de ventilatie?
- Staat er een gekwalificeerde mangatwacht bij de toegang?
- Zijn communicatiemiddelen getest?
- Zijn reddingsmiddelen aanwezig en weet iedereen het reddingsplan?
- Is heet werk in de ruimte gepland? Regel dan ook toezicht op brandgevaar met een heetwerkwacht.
Brandwacht of veiligheidspersoneel nodig?
Safe Recruitment levert mangatwachten, gasmeters, brandwachten en heetwerkwachten voor werk in tanks, vaten en installaties in de Rotterdamse haven. Neem contact op om uw planning door te nemen.
Veelgestelde vragen
Wat is een besloten ruimte?
Een ruimte met beperkte toegang en beperkte ventilatie waarin gevaar kan bestaan voor verstikking, bedwelming, vergiftiging, brand of explosie. Denk aan tanks, vaten, kolommen, ketels, putten en kruipruimten.
Welk zuurstofpercentage is veilig in een besloten ruimte?
Normale lucht bevat ongeveer 21 vol% zuurstof. Onder 18 vol% is er gevaar voor verstikking. Veel sites stoppen ook bij een te hoog zuurstofgehalte, bijvoorbeeld boven 21,5 vol%, vanwege verhoogd brandgevaar.
Is een mangatwacht verplicht?
Bij betreden met gevaar dat niet is uit te sluiten moet buiten bij de toegang permanent iemand aanwezig zijn die de mensen binnen observeert en hulp kan inschakelen. De Nederlandse Arbeidsinspectie gaat uit van minimaal twee personen.
Welke spanning mag ik gebruiken in een metalen tank?
In ruimten met geleidende wanden of vloeren adviseert Volandis voor verplaatsbaar gereedschap en verlichting maximaal 50 volt wisselspanning of 120 volt gelijkspanning. Bij explosiegevaar moet materieel geschikt zijn voor de ATEX-zone.