Incident- en ongevalsonderzoek: zo pakt u het aan

Na een arbeidsongeval of een ernstig bijna-ongeval wilt u twee dingen: voldoen aan de meldplicht en voorkomen dat het opnieuw gebeurt. Ernstige arbeidsongevallen, met de dood, blijvend letsel of een ziekenhuisopname als gevolg, moet de werkgever direct melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Daarnaast is een eigen onderzoek nodig dat verder gaat dan de vraag wie de fout maakte: waarom kon het gebeuren, en welke maatregelen voorkomen herhaling?

Direct na het incident

  1. Hulp en veiligheid: eerste hulp, hulpdiensten alarmeren, de situatie veilig maken.
  2. Plaats van het ongeval ongewijzigd laten voor zover dat veilig kan. De Arbeidsinspectie kan ter plaatse komen.
  3. Melden: ernstige ongevallen direct melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.
  4. Informatie veiligstellen: foto's, namen van getuigen, werkvergunning, TRA, LMRA, gasmetingen, onderhoudsgegevens.
  5. Opvang: zorg voor betrokkenen en collega's.

De meldplicht en registratie

De Arbowet verplicht de werkgever om arbeidsongevallen met dodelijke afloop, blijvend letsel of een ziekenhuisopname direct te melden. Daarnaast houdt de werkgever een lijst bij van gemelde ongevallen en van ongevallen die tot meer dan drie werkdagen verzuim leidden, met een korte beschrijving. Ook in de keten gelden afspraken: veel opdrachtgevers eisen dat aannemers incidenten direct aan hen melden.

Het onderzoek in stappen

1. Feiten verzamelen

Wat gebeurde er, in welke volgorde, wie was erbij, welke middelen werden gebruikt? Gebruik documenten, foto's en gesprekken. Spreek getuigen apart en zo snel mogelijk.

2. Tijdlijn maken

Zet de gebeurtenissen op volgorde, ook wat voorafging: planning, voorbereiding, wijzigingen, ploegwissels. Veel oorzaken liggen vóór het moment van het ongeval.

3. Oorzaken analyseren

Kijk verder dan de directe handeling. Waarom deed iemand wat hij deed? Wat in de organisatie, de planning, de middelen of de instructie maakte het mogelijk?

4. Maatregelen bepalen

Formuleer concrete maatregelen, gericht op de onderliggende oorzaken, volgens de arbeidshygiënische strategie: eerst de bron, dan collectieve maatregelen, pas daarna individuele maatregelen en PBM.

5. Rapporteren en opvolgen

Leg het onderzoek vast, bespreek het met de betrokkenen en de leiding, en bewaak dat de maatregelen worden uitgevoerd. Deel de lessen met andere ploegen en, waar zinvol, met uw opdrachtgever.

Bekende methoden

  • 5 x waarom: steeds opnieuw vragen waarom iets gebeurde, tot u bij een organisatorische oorzaak uitkomt. Eenvoudig en snel.
  • Bowtie: brengt oorzaken, het centrale incident en de gevolgen in beeld, met de barrières die moesten voorkomen of beperken.
  • Tripod Beta: een gestructureerde methode die kijkt welke barrières faalden en welke onderliggende organisatorische factoren daaraan bijdroegen. Veel gebruikt in de (petro)chemie.

De keuze hangt af van de ernst en de complexiteit. Voor een ernstig ongeval is een gestructureerde methode en een ervaren onderzoeker aan te raden.

Valkuilen

  • Schuldvraag centraal: wie zich aangevallen voelt, vertelt minder. Dat maakt het onderzoek zwakker.
  • Alleen de laatste handeling: de oorzaak lijkt dan "niet opgelet", de maatregel "beter opletten".
  • Geen opvolging: het rapport ligt in de kast, het risico blijft.

Ook bijna-ongevallen onderzoeken

Niet alleen ongevallen met letsel zijn het onderzoeken waard. Een bijna-ongeval, zoals een vallend voorwerp dat net naast iemand neerkomt of een gasalarm in een tank die was vrijgegeven, laat zien waar barrières tekortschieten, zonder dat er iemand gewond is geraakt. Organisaties die bijna-ongevallen serieus onderzoeken, leren sneller en voorkomen zwaardere incidenten.

Maak het daarom makkelijk om te melden, bijvoorbeeld via een korte digitale melding op de werkplek. Onze eigen krachten melden onveilige situaties en incidenten in onze dienst-app, zodat wij ze kunnen opvolgen en met de opdrachtgever kunnen bespreken. Belangrijk is dat melders terugkoppeling krijgen: wat is er met hun melding gedaan?

Hulp bij een onderzoek?

Een hoger veiligheidskundige kan een onafhankelijk onderzoek uitvoeren of uw eigen mensen begeleiden. Voor toezicht en opvolging op locatie leveren wij een MVK'er of HSE-adviseur. Neem contact op.

Veelgestelde vragen

Welke ongevallen moet ik melden bij de Arbeidsinspectie?

Arbeidsongevallen die leiden tot de dood, blijvend letsel of een ziekenhuisopname moet de werkgever direct melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Moet ik ook kleinere ongevallen registreren?

Ja. De werkgever houdt een lijst bij van gemelde ongevallen en van ongevallen die tot meer dan drie werkdagen verzuim hebben geleid.

Wie voert het onderzoek uit?

Bij voorkeur iemand die onafhankelijk is van het betrokken werk en ervaring heeft met onderzoeksmethoden, zoals een veiligheidskundige.

Veiligheidspersoneel of veiligheidskunde nodig?

In kantoortijd binnen een uur een voorstel, met certificaten.