Kennisbank
Woordenlijst veiligheid A-Z
Afkortingen en begrippen uit de wereld van veiligheidskunde, besloten ruimten, heetwerk en brandveiligheid, kort uitgelegd. Met links naar onze diensten en artikelen voor wie meer wil weten.
Deze woordenlijst is bedoeld als naslag voor opdrachtgevers, uitvoerders, inkopers en veiligheidsprofessionals. De definities zijn kort gehouden. Waar de precieze regels ertoe doen, verwijzen wij naar een artikel in de kennisbank of naar de dienst waar het begrip bij hoort. Mist u een begrip? Mail het ons, dan nemen wij het op.
Ga naar letter: A B C G H J K L M N O P R S T V W
A
- Ademlucht
- Adembescherming waarbij de drager lucht krijgt uit een fles of een externe bron, onafhankelijk van de omgevingslucht. Nodig als de atmosfeer niet veilig is, bijvoorbeeld bij zuurstoftekort.
- Arbobesluit
- Uitwerking van de Arbowet met concrete regels, onder meer voor bouwprocessen, gevaarlijke stoffen, explosieve atmosferen en werken op hoogte.
- Arbowet
- De Arbeidsomstandighedenwet: de basis van de Nederlandse regels voor veilig en gezond werken, met onder meer de RI&E, de preventiemedewerker en de meldplicht voor ernstige ongevallen.
- ATEX
- Verzamelnaam voor de Europese regels voor explosieve atmosferen. Gebieden worden ingedeeld in zones op basis van de kans op een explosieve atmosfeer. Zie ATEX-zones in gewone taal.
B
- Besloten ruimte
- Ruimte met beperkte toegang en ventilatie, zoals een tank, vat, put of kruipruimte, waarin gevaar kan ontstaan door zuurstoftekort, giftige of brandbare gassen. Zie mangatwacht.
- BHV
- Bedrijfshulpverlening: medewerkers die bij een incident eerste hulp verlenen, beginnende branden bestrijden en de ontruiming leiden.
- BMI
- Brandmeldinstallatie. Valt die uit, dan zijn vaak compenserende maatregelen nodig, zoals een brandwacht.
- Brandwacht
- Persoon die toezicht houdt bij brandgevaarlijk werk of tijdelijk verminderde brandveiligheid, een beginnende brand blust en alarmeert. Zie brandwacht inhuren.
- Brzo
- Besluit risico's zware ongevallen (2015): de vroegere regels voor bedrijven met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen, met strenge eisen aan veiligheidsbeheer. Sinds de Omgevingswet (2024) staan deze regels onder meer in het Besluit activiteiten leefomgeving en heten deze bedrijven Seveso-inrichtingen. De term Brzo-bedrijf wordt nog veel gebruikt.
- Buitenwacht
- Andere naam voor mangatwacht: de persoon die bij de toegang van een besloten ruimte blijft en de werkers binnen bewaakt.
- Bumptest
- Functionele test van een gasmeter met testgas, om te controleren of sensoren en alarmen reageren. Zie bumptest en kalibratie.
C
- CDR
- Centraal Diploma Register, waarin onder meer VCA-diploma's zijn vastgelegd en te controleren zijn.
G
- Gasvrijverklaring
- Verklaring van een gecertificeerd gasdeskundige dat een ruimte, zoals een tank, vrij is van gevaarlijke concentraties en onder voorwaarden betreden of bewerkt mag worden.
H
- Heetwerk
- Werk waarbij vonken, vlammen of hete oppervlakken ontstaan, zoals lassen, slijpen en snijbranden. Zie heetwerkwacht.
- HSE
- Health, safety and environment, de Engelse term voor VGM. Zie HSE-adviseur inhuren.
- HVK
- Hoger veiligheidskundige: veiligheidskundige op beleidsniveau. Met een certificaat als kerndeskundige mag een HVK een RI&E toetsen. Zie HVK inhuren.
J
- JSA
- Job safety analysis, de Engelse tegenhanger van de TRA. Zie TRA, LMRA en JSA.
K
- Kalibratie
- Het afstellen van een gasmeter met referentiegas, zodat de meetwaarden kloppen. Gebeurt periodiek volgens de fabrikant.
- Kerndeskundige
- Gecertificeerde deskundige die een RI&E mag toetsen: hoger veiligheidskundige, arbeidshygiënist, arbeids- en organisatiedeskundige of bedrijfsarts.
L
- LEL
- Lower explosive limit, in het Nederlands OEG: de laagste concentratie van een brandbaar gas in lucht die kan ontbranden. Zie LEL en OEG uitgelegd.
- LMRA
- Laatste minuut risicoanalyse: korte controle vlak voor de start van het werk, op de werkplek zelf.
M
- Mangatwacht
- Zie buitenwacht. Ook wel hole watch of veiligheidswacht besloten ruimten genoemd.
- Manschap A
- Diploma uit de brandweeropleidingen dat soms wordt gevraagd voor een rijksgediplomeerde brandwacht, bijvoorbeeld bij evenementen.
- MVK
- Middelbaar veiligheidskundige: vertaalt veiligheidsbeleid naar de praktijk en houdt toezicht op projecten. Zie MVK inhuren.
N
- Nacontrole
- Controle van de werkplek na heetwerk, om smeulende resten op te sporen. Zie nacontrole na heetwerk.
O
- OEG
- Onderste explosiegrens, de Nederlandse term voor LEL.
- OVK
- Operationeel veiligheidskundige: uitvoerend veiligheidskundige op de werkvloer.
P
- PBM
- Persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals helm, veiligheidsbril, handschoenen, gehoorbescherming en adembescherming.
- Preventiemedewerker
- Medewerker die de werkgever bijstaat bij veiligheid en gezondheid, verplicht volgens artikel 13 van de Arbowet. Zie preventiemedewerker.
R
- Reddingsplan
- Plan dat beschrijft hoe iemand bij een incident uit een besloten ruimte of van hoogte wordt gered, met middelen, mensen en oefening. Zie reddingsteam.
- RI&E
- Risico-inventarisatie en -evaluatie: verplichte inventarisatie van de risico's in een organisatie, met een plan van aanpak. Zie RI&E toetsen.
S
- SCL
- Safety Culture Ladder of Veiligheidsladder: instrument om het veiligheidsbewustzijn en -gedrag van een organisatie te meten.
T
- TRA
- Taakrisicoanalyse: een taak opgedeeld in stappen, met per stap de gevaren en maatregelen. Zie een TRA opstellen.
- Turnaround
- Geplande, grootschalige onderhoudsstop van een installatie of plant. Zie stop/turnaround-pakket.
V
- V&G-plan
- Veiligheids- en gezondheidsplan voor bouwprojecten, volgens het Arbobesluit verplicht bij bouwwerken die vooraf gemeld moeten worden of met bijzondere gevaren. Zie V&G-plan en V&G-coördinator.
- VCA
- Veiligheidschecklist aannemers: certificeringssysteem voor bedrijven en diploma voor medewerkers (VCA Basis en VCA VOL). Zie is VCA verplicht?.
- VGM
- Veiligheid, gezondheid en milieu. Een VGM-plan beschrijft hoe een aannemer daarmee omgaat op een project. Zie VGM-plan, TRA en LMRA.
W
- Werkvergunning
- Schriftelijke toestemming om een bepaald werk onder vastgelegde voorwaarden uit te voeren, gebruikelijk op industriële sites. Zie werkvergunning en LMRA.
- Wtta
- Wet toelating terbeschikkingstelling arbeidskrachten, in werking vanaf 1 januari 2027. Uitleners hebben een toelating nodig (handhaving vanaf 1 januari 2028); inleners moeten vanaf 1 januari 2028 in het openbare register controleren of hun uitlener is toegelaten.