Een gasmeter die "LEL" of "OEG" aangeeft, meet hoe dicht een mengsel van brandbaar gas en lucht bij het ontvlambare gebied zit. 100% LEL betekent dat het mengsel de onderste explosiegrens heeft bereikt en kan ontbranden. 10% LEL is een tiende daarvan. Veel werkvergunningensystemen gebruiken 10% LEL als grens voor het betreden van een ruimte of als eerste alarm, omdat er dan nog een ruime marge is. Voor heetwerk gelden vaak veel strengere grenzen.
Explosiegrenzen in het kort
Een brandbaar gas of damp kan alleen ontbranden als de concentratie in lucht binnen een bepaald gebied ligt:
- Onder de onderste explosiegrens (LEL/OEG): te weinig brandstof, het mengsel brandt niet.
- Tussen LEL en de bovenste explosiegrens (UEL/BEG): het mengsel kan ontbranden of exploderen.
- Boven de bovenste explosiegrens: te weinig zuurstof voor ontbranding, maar zodra er lucht bij komt, kan het mengsel alsnog in het explosieve gebied komen.
De explosiegrenzen verschillen per stof. Methaan heeft een LEL van ongeveer 4,4 volumeprocent, propaan ongeveer 1,7 en benzinedamp ligt nog lager. Een gasmeter rekent dat om naar een percentage van de LEL, zodat de gebruiker niet per stof hoeft te rekenen.
Waarom 10% LEL?
Een meting van 10% LEL betekent dat de concentratie nog ver van het ontvlambare gebied ligt. Toch is het een belangrijk signaal: er is brandbaar gas aanwezig, en dat kan toenemen, bijvoorbeeld door verdamping van restproduct of een lekkage. Daarom gebruiken veel sites 10% LEL als:
- grens om een besloten ruimte te mogen betreden
- eerste alarmniveau op persoonlijke gasmeters, met een tweede alarm op een hoger niveau
- signaal om te stoppen en de oorzaak te onderzoeken
De precieze grenzen staan in de werkvergunning of het sitereglement en kunnen afwijken.
Waarom strenger bij heetwerk?
Bij heetwerk is de ontstekingsbron er al: vonken, vlammen en hete oppervlakken. Bovendien kan een meting op één plek niet uitsluiten dat er elders in de ruimte of in een leiding een hogere concentratie is. Daarom eisen veel vergunningensystemen voor heetwerk een waarde die zo dicht mogelijk bij nul ligt, en vaak continue meting tijdens het werk. Lees meer over gasmeten bij werk in besloten ruimten.
Beperkingen van de LEL-meting
- Kalibratiegas: een meter is gekalibreerd op één referentiegas. Voor andere stoffen wijkt de uitlezing af. Een gasmeter weet dat; de leidinggevende moet het ook weten.
- Zuurstof: de katalytische sensor die in veel meters LEL meet, heeft zuurstof nodig. In een ruimte met zuurstoftekort kan de LEL-meting te laag uitvallen.
- Giftigheid: een lage LEL-waarde zegt niets over giftigheid. Veel dampen zijn al giftig ver onder de explosiegrens. Daarom meet een 4-gasmeter ook O2, H2S en CO, en zijn voor andere stoffen aparte metingen nodig.
- Plaats van meten: zware dampen zakken naar de bodem, lichte gassen stijgen op. Meet op verschillende hoogtes.
Wat betekent dit voor u als leidinggevende?
- Lees in de vergunning welke grenzen gelden voor betreden en voor heetwerk.
- Zorg dat er gemeten wordt door iemand met een gasmeetcertificaat.
- Laat de meter vóór gebruik bumpen en controleer de kalibratiedatum. Zie bumptest en kalibratie.
- Stop het werk bij een alarm en laat de situatie beoordelen voordat het werk wordt hervat.
Een voorbeeld uit de praktijk
Een opslagtank is leeggemaakt en gereinigd. De vrijgavemeting bij het mangat geeft 0% LEL, 20,9 vol% zuurstof en geen H2S of CO. Na een uur werken in de tank geeft de persoonlijke meter van een werker een alarm op 10% LEL. Wat is er gebeurd? Vaak komt de damp uit restproduct in een hoek, onder een afzetting of in een aansluitende leiding die niet goed is afgeblind.
De juiste reactie is altijd dezelfde: werk stoppen, ruimte verlaten, oorzaak zoeken. Pas na een nieuwe meting en een beoordeling door de verantwoordelijke mag het werk verder. Dit voorbeeld laat zien waarom één meting vooraf niet genoeg is en waarom een mangatwacht en continue meting bij dit soort werk standaard zijn.
Gasmeter nodig?
Wij leveren gasmeters met een gasmeetcertificaat en verhuren 4-gasmeters met kalibratiecertificaat. Combineren met een mangatwacht kan ook. Neem contact op.
Veelgestelde vragen
Wat betekent LEL?
LEL staat voor lower explosive limit, in het Nederlands onderste explosiegrens (OEG). Het is de laagste concentratie van een brandbaar gas of damp in lucht waarbij het mengsel kan ontbranden.
Wat betekent 10% LEL?
Dat de concentratie een tiende is van de onderste explosiegrens. Het mengsel is dan nog niet ontvlambaar, maar 10% LEL wordt vaak gebruikt als waarschuwingsgrens met een ruime veiligheidsmarge.
Mag ik heetwerk doen bij 5% LEL?
Dat bepaalt de werkvergunning. Voor heetwerk gelden doorgaans veel strengere grenzen dan voor betreden, vaak een waarde die zo dicht mogelijk bij nul ligt.